Stalker

Gisteren was ik met Elizabeth naar de film 'Stalker', van de Russische regisseur Andrej Tarkovski, gemaakt in 1979. Het was voor het eerst dat ik met Elizabeth naar de film was. Ze is nu 23 jaar mijn zusje, maar ik had eigenlijk geen idee wat voor voorkeuren ze heeft op dat gebied. Eigenlijk heb ik dat nog steeds niet, ze viel namelijk bijna in slaap tijdens de film. Was ook niet vreemd, ze was vanaf half zeven 's ochtends aan het stagelopen geweest en de film duurde van 21.15 tot een eind na twaalf uur. Dat was dan inclusief de inleiding van de bekende hoogleraar psychologie Douwe Draaisma. Tarkovski was een nogal eigenzinnige regisseur. Stalker was de derde film van hem die ik zag. Zijn films zijn allemaal ongelofelijk traag, wat wel mooi aansluit bij mijn eigen levensstijl. Vaak heb je het idee dat je in een schilderij of een foto zit te kijken bij een beeld. Allerlei details kruipen aan je voorbij.
Tarkovski omschrijft zijn methode als poëtisch filmen.
Stalker gaat over en kamer in een verboden gebied waarin je allerdiepste wensen worden vervuld. De hoofdpersoon is Stalker, wat hier iets betekent als wandelaar of zwerver. Hij gidst mensen naar de kamer. Deze keer is hij op stap met een wetenschapper en een schrijver. In het gebied, de zone genoemd, maakt het nogal uit hoe je je gedraagt, anders keert de zone zich tegen je. Degenen die dat overkomt overleven het meestal niet, is het verhaal van de Stalker. De schrijver en de wetenschapper trekken zich er vaak niets van aan maar komen toch door het gebied bij de kamer.
Onderweg voeren ze gesprekken en maken ze ruzie waarom je wel of niet de kamer in moet gaan, of dit wel of niet goed voor de mensheid is en of je überhaupt je diepste wensen wel kunt kennen. De voorganger van Stalker pleegde zelfmoord omdat zijn diepste wens iets heel anders bleek te zijn dan hij dacht. Als ze de kamer hebben bereikt moeten ze een besluit nemen. De gesprekken bereiken hier bijna net zo'n professorale zwaarwichtigheid als in Dostojevski's boeken als Misdaad en Straf of Boze Geesten. Gaan ze de kamer binnen of schrikken ze terug voor wat er ten diepste in henzelf leeft?
Maar ondanks al dit filosofische, religieuze, psychologische en literaire geweld mistte Tarkovski volgens mij een detail dat alle discussie overbodig maakt, en wat de heren pas echt tot mens zou hebben gemaakt. De reis naar de kamer verliep door lekkende tunnels, onder watervallen door, ze sliepen met kleren aan op moerasgrond, soms half in het water, en op het eind moesten ze tot hun nek door het smerigste water wat ik ooit gezien heb. Ik vermoed dat ze alle drie slechts één diepste wens hadden, en dat ze er werkelijk alles voor over hadden om die in vervulling te laten gaan: droge kleren.